توجه به حقوق مردم از وظایف اصلی زمامداران از نگاه امیرالمومنین عليه السلام است
* برای بیان عمدهترین شاخصهای حکومت علوی بر چه مواردی میتوان تکیه کرد؟
- دوره حکومت امیرالمؤمنین را به جرأت میتوان پس از دوران حکومت پیامبر اکرم (ص) برترین و بهترین شیوه حکومتداری در دوران انسانی برشمرد که همه معیارهای الهی و بهتبع آن انسانی در آن رعایت و اجراشده است. یکی از عمدهترین شاخصههای حکومت علوی، عدالت محوری در این حکومت بود. از سرفصلهای این دوران توجه به اقشار فقیر و مستضعف جامعه و تلاش برای توزیع عادلانه ثروت بود. نحوه انتخاب و سپس نظارت بر کارگزاران و مسئولان حکومتی از دیگر ویژگیهای دوران خلافت حضرت امیر (ع) میباشد. حضرت نسبت به کوچکترین انحراف مسئولان حساس بودند و با آن مقابله و برخورد میکردند. وجه بعدی حکومت علوی توجه به مردم بود. شما اوج رعایت حقوق مردم توسط حاکمان را در نامه ایشان به مالک اشتر میبینید. وقتی امام علی (ع) مالک اشتر را به حکومت مصر برمیگزینند در منشوری که به این صحابی بزرگ میدهند بر رعایت حق مردم و همچنین حقوقی که مردم بر حاکمان دارند، تأکید شده و بر کارگزاران تکلیف شده که بر رعایت این حقوق ابرام و اصرار داشته باشند. البته در همین منشور حضرت امیر (ع) به حقوق حاکم بر مردم نیز اشاره دارند و از مردم نیز میخواهند که حاکم را در این مسیر یاری کنند.
*شاخصهای اقتصادی حکومت علوی بر چه اصولی استوار بود؟
- حضرت امر (ع) در این دوران در مسائل اقتصادی بر دو مطلب تأکید ویژه داشتند که بهاختصار میتوان آنها را عنایت حضرت بر روش کار و بینش اقتصادی دانست. درروش، حضرت علی (ع) با نصب کارگزاران متعهد و متخصص برای گشایش در معیشت مردم اقدام کردند. در این مرحله توجه حضرت از سویی بر رعایت اصول اسلامی در بازار و در معاملات بود و از سوی دیگر بر تولید و تلاش برای تأمین مایحتاج مردم متمرکز بود. از نکات دیگر مبارزه با گرانفروشی، کمفروشی، احتکار و غش در معاملات بود که در توصیههای ایشان به کارگزاران حکومت نمود خاصی داشت. در این مرحله حضرت برای رعایت این موارد کار را بر یک سیستم درست استوار کردند، ضمن آنکه عناصری را که قرار بود این موارد را پیگیری کنند، از فیلترهای خاص عبور میدادند تا بهترین و پاک دستترین آنها وارد عرصه اقتصادی حکومت شوند. در بینش، امیر مؤمنان (ع) با تبیین معارف الهی و آموزههای اقتصادی اسلام جامعه را به سمت یک جامعه نمونه هدایت و راهبری میکردند. در این مرحله حضرت تلاش خود را متمرکز برافزایش اعتقادات مردم نسبت به دین مبین اسلام و پایبندی آنها به احکام شرعی کردند. نتیجه اینکه از نگاه امیر المومنین رفع دغدغههای اقتصادی جامعه یکی از وظایف اساسی زمامداران میباشد که این تفکر به عینه در توصیههای حضرت به کارگزاران حکومتی دیده میشود. از نکات بارز دیگر حکومت علوی در مباحث اقتصادی مبارزه با اشرافی گری و تجملگرایی مسئولان و کارگزاران حکومتی است. این عامل ضمن آنکه خسارتهای فراوانی به حکومت اسلامی وارد میکند در وهله اول سببساز جدایی مسئولان از مردم و بیاعتنایی آنها نسبت به وضع فقرا و مستمندان جامعه خواهد شد.
* در حکومت علوی هیچ کارگزاری در هنگام انجام تخلف، احساس امنیت نمیکرده است، از سویی برای برخورد با متخلفان نیز حضرت هیچ خط قرمزی نداشتهاند، به عبارتی فرق نمیکرده که متخلف کیست و از چه قبیله و طایفهایی است. دراینباره بیشتر توضیح میفرمایید؟
- این مطلب عین واقعیت است. در حکومت علوی حتی نزدیکترین افراد چه ازنظر قوموخویشی و چه ازنظر حکومتی در هنگام تخلف احساس امنیت نمیکردهاند چراکه میدانستند برای علی (ع) تفاوتی نمیکند که اشتباه از ناحیه چه کسی سر میزند، هر که باشد باید متناسب با تخلفش مجازات ببیند. از طرف دیگر حضرت امیر (ع) در برخورد با تخلف کارگزاران بههیچعنوان تعلل نمیکردند. بهمحض آنکه مطلع میشدند مسئولی خیانت کرده، بهشدت و در سریعترین زمان ممکن با او برخورد میکردند که نمونههای آن بارها ذکرشده است. حساسیت امیر المومنین (ع) نسبت به عملکرد کارگزاران آنقدر زیاد بود که روایت داریم وقتی شنیدند والی یکی از شهرها بر سر سفره رنگین یکی از ثروتمندان رفته و با او همنشین شده است درحالیکه فقرا از این نعمت محروم بودند، برآشفتند و با او برخورد متناسب کردند. ما داریم که حضرت با جناب کمیل که از جایگاه ویژه ایی در نزد امام برخوردار بودند نیز در مواقع لازم برخورد میکنند و ملاحظه ایی در کار نبود.
*ویژگیهای کارگزاران در حکومت علوی چه بود و بر اساس چه شاخصههایی مسئولان انتخاب میشدند؟
- مهمترین اصل تقوا و تدین افراد بود. در نامه حضرت امیر (ع) به جناب مالک اشتر، ایشان برای انتخاب کارگزاران حکومتی به مالک توصیههایی دارند که در همینجا اشاره دارند که تقوا و اعتقاد کارگزار به مفاهیم دین مبین اسلام همواره باید موردعنایت ویژه قرار بگیرد. نکته مهم دیگر شناخت افراد نسبت به مسئولیتی است که برای اجرای آن انتخاب میشوند. تجربه و تخصص افراد برای انجام امور محوله از نکات بسیار مورد تأکید در حکومت علوی است. در انتخاب افراد بههیچعنوان به مسائل قومی و قبیله ائی و به تعبیر عصر حاضر باندی و جناحی توجه نمیشد بلکه مهم دارا بودن ویژگیهای لازم برای گرفتن یک سمت بود و نه چیز دیگر. این مسئله یک آفت مهم برای حکومت اسلامی محسوب میشود.
مسئله بعدی تعهد افراد نسبت به حفظ بیتالمال و رعایت امانتی بود که در اختیار وی قرار میگرفت.
پرهیز از اسراف و مقابله با تجملگرائی از دیگر ویژگیهای کارگزاران حکومت علوی بود.
این وبلاگ حاوی